Δευτέρα, 7 Νοεμβρίου 2011

7) Οι τρόποι ανάπτυξης της παραγράφου συνοπτικά

Ας απλοποιήσω λίγο τη διατύπωση για τους τρόπους ανάπτυξης των παραγράφων, λέγοντας αρχικά ότι κάθε είδος παραγράφου αναπτύσσεται διαφορετικά.
-Η περιγραφική παράγραφος αναπτύσσεται, σε γενικές γραμμές, με τα μέρη του αντικειμένου που περιγράφουμε και με παράθεση των χαρακτηριστικών τους.
-Η αφηγηματική παράγραφος αναπτύσσεται, γενικά, με την αναφορά της δράσης του πρωταγωνιστή και άλλων προσώπων που εμπλέκονται.
-Η αποδεικτική παράγραφος αναπτύσσεται με συλλογισμό.
   Ο συλλογισμός για να οδηγηθεί, για να φθάσει, σε συμπέρασμα έχει ανάγκη από προκείμενες, ή όπως μπορούμε να πούμε: αναπτύσσεται με προκείμενες. Το ερώτημα τώρα είναι ποιες είναι προκείμενες ή πού και πώς θα βρούμε προκείμενες.

  Προκείμενες, γνωστές και άμεσα ορατές, είναι οι αιτιολογήσεις και τα παραδείγματα – για τα οποία βλέπε ρητορική του Αριστοτέλη. Άλλες προκείμενες μπορούμε να βρούμε (και να χρησιμοποιήσουμε σε ένα συλλογισμό) από τη σύγκριση και αντίθεση, ή ερευνώντας τα αίτια και τα αποτελέσματα, ή από τη διαίρεση ενός «πράγματος».
  Έτσι,
α) αφού πούμε ένα συμπέρασμα, μετά ως προκείμενες* γράφουμε παραδείγματα,
   β) λέμε ένα συμπέρασμα και γράφουμε μια ή περισσότερες αιτιολογήσεις, ή γράφουμε πρώτα αιτιολόγηση ή αιτιολογήσεις και λέμε μετά το συμπέρασμα ολοκληρώνοντας τον συλλογισμό,
γ) συγκρίνει ο Παπανούτσος τους μαλακούς και τους σκληρούς χαρακτήρες, αντλεί από τη σύγκριση προκείμενες και βγάζει συμπέρασμα ότι μάλλον υπάρχουν δυο τύποι χαρακτήρων,
   δ) διαιρεί χοντρικά ο Ν. Γρηγοριάδης την ποίηση σε επική, λυρική και δραματική και συμπεραίνει ότι αδρομερώς υπάρχουν τρία είδη ποίησης,
ε) ψάχνοντας τα αίτια γιατί συμβαίνει αυτό ή εκείνο τα εντοπίζουμε και κατασκευάζουμε το συλλογισμό: τα αίτια είναι αυτά και εκείνα, ή τα κυριότερα αίτια είναι τα τάδε,
   στ) και το ίδιο κάνουμε και με την έννοια αποτελέσματα, η οποία μας ωθεί να επισημάνουμε τα ευμενή ή τα δυσμενή και να κάνουμε συλλογισμό, πχ τα αποτελέσματα είναι καταστροφικά και είναι αυτά και εκείνα.

// Οι έννοιες δηλαδή σύγκριση και αντίθεση, διαίρεση, αίτια, αποτελέσματα ενεργούν ως εναύσματα, ως εφαλτήρια για να εντοπίσουμε προκείμενες και να σχηματίσουμε συλλογισμό αυτού ή εκείνου του είδους. Ενώ δεν συμβαίνει το ίδιο με την έννοια επεξήγηση*, που σκοπό έχει να κάνουμε πιο κατανοητή σε έναν δέκτη του λόγου μας μια λέξη ή φράση που δεν γνωρίζει το νόημά της.
// Την έννοια «λεπτομέρειες» την παραμερίζω ως ανεπιτυχή, και ίσως μόνον στην αφηγηματική παράγραφο μπορεί να έχει θέση και να δηλώνει εκεί οτιδήποτε υπάγεται στο ρήμα.
// Για τον ορισμό: Υπάρχουν διάφορα είδη ορισμού, πχ ο δεικτικός «να, αυτό είναι δέντρο». Στο λύκειο χρησιμοποιούμε ορισμό που είναι συμπέρασμα, ατελής δηλαδή συλλογισμός:  «κατανάλωση είναι αυτό και εκείνο», ενώ πολλές φορές μετά βάζουμε και παραδείγματα, οπότε έχουμε ολοκληρωμένο συλλογισμό, αφού τα παραδείγματα είναι σε τέτοιες περιπτώσεις οι προκείμενες του συλλογισμού.
// Ο ορισμός στο λύκειο είναι σύμφωνα με τα παραπάνω, συλλογισμός, το επιχείρημα είναι συλλογισμός, είναι μια λέξη συνώνυμη με τον συλλογισμό. Η αναλογία είναι συλλογισμός, δηλώνει ένα από τα είδη του επαγωγικού συλλογισμού. Ο συλλογισμός, φυσικά, είναι συλλογισμός. Άρα, αναφέροντάς τα ταυτολογούμε και περιττολογούμε.

// Σύμφωνα με την άποψη που εκφράζω εδώ, ακολουθώντας τον Αριστοτέλη,η σωστή διατύπωση για τον τρόπο ανάπτυξης, οργάνωσης, δόμησης, κατασκευής, σύνταξης της αποδεικτικής παραγράφου είναι ότι αυτή η παράγραφος αναπτύσσεται με ένα και μόνον τρόπο: με συλλογισμό. Μετά πρέπει να εξηγήσουμε στο μαθητή ότι ο συλλογισμός αναπτύσσεται με προκείμενες και ποιες είναι προκείμενες και πώς και πού θα βρούμε προκείμενες.
// Μάλιστα κάτι που δεν αναφέρεται στη θεωρία ή δεν τονίζεται επαρκώς,  είναι ότι προκείμενες αποτελούν και συμπεράσματα προηγούμενων συλλογισμών μας.

//  * Όσον αφορά τον όρο «προκείμενες», που πολλές φορές είναι μετά το συμπέρασμα, είναι δηλαδή «μετά-κείμενες» πχ «ο Χ είναι θνητός, γιατί είναι άνθρωπος», μπορούμε για να μην μπερδευόμαστε να τις λέμε «αποδεικτικές προτάσεις». Με τον όρο αποδεικτικές προτάσεις τονίζουμε τον κύριο ρόλο τους και δεν μπλέκουμε στο αν είναι πριν ή μετά το συμπέρασμα.

// Παρεμφερή είναι και τα σχετικά με την ανάπτυξη της παραγράφου του λόγου πειθούς όπως και του στοχαστικού λόγου, με κάποιες σημαντικές διαφορές, πχ στην πειθώ μπορεί να υπεισέρχεται και το συναίσθημα, μια προκείμενη δηλαδή που προέρχεται από συναισθηματική λογική, οπότε οδηγεί σε μη αυστηρά ορθολογικό συμπέρασμα. 
===========
* (Προσθήκη 22/3/2012 , αναμορφωθείσα 17/2/13): Όπως δεν μπορούμε ή δεν πρέπει να πούμε ότι η αποδεικτική παράγραφος αναπτύσσεται με επίθετα, ουσιαστικά, ρήματα ή με άλλα είδη λέξεων, κατά τον ίδιο τρόπο δεν μπορούμε να πούμε ότι η παράγραφος αναπτύσσεται με επεξηγήσεις, γιατί όλα αυτά είναι πρώτου και δευτέρου αντίστοιχα επιπέδου ονομασίες και υλικά. Για την ανάπτυξη της παραγράφου μάς ενδιαφέρουν οι ανωτάτης τάξεως ονομασίες και υλικά. Και αυτά είναι όσα συντελούν στο να καταστρωθεί ένας συλλογισμός, δηλαδή οι προκείμενες,  που μπορούμε να τις πούμε και αποδεικτικές προτάσεις, και το συμπέρασμα).
==========  

  Τα ιστολόγιά μου

 

Δευτέρα, 1 Φεβρουαρίου 2010

6) Ανάπτυξη παραγράφου με αναλογία, επιχείρημα, συλλογισμό


- Η θεωρία δομής των παραγράφων λέει με τη φράση Α [βλέπε σε προηγούμενη ανάρτηση τι εννοώ ως φράση Α] ότι η παράγραφος αναπτύσσεται με ορισμό [και είπαμε στην προηγούμενη ανάρτηση ότι ο ορισμός είναι συλλογισμός, τέλειος ή ατελής] και προσθέτει στη φράση Α ότι η (αποδεικτική) παράγραφος αναπτύσσεται και "με αναλογία, με επιχείρημα, με συλλογισμό ή με συνδυασμό αυτών των μεθόδων".
-Αλλά ο ορισμός, η αναλογία όπως και το επιχείρημα και φυσικά και ο συλλογισμός δεν είναι το καθένα παρά συλλογισμός. Εδώ λοιπόν υπάρχει μια ταυτολογία, όπως και στη φράση "με συνδυασμό αυτών των μεθόδων". Αρκεί επομένως να πούμε ότι η αποδεικτική παράγραφος αναπτύσσεται με συλλογισμό για να αποφύγουμε τις ταυτολογίες και το χάος που δημιουργούν.

-Επειδή, εξάλλου, όπως λέχθηκε στις προηγούμενες αναρτήσεις οι αιτιολογήσεις, τα παραδείγματα, η σύγκριση και αντίθεση, τα αποτελέσματα, τα αίτια, η διαίρεση, δεν είναι παρά οι προκείμενες ή μας βοηθούν να καταρτίσουμε τις προκείμενες ενός συλλογισμού, η όλη διατύπωση για το πώς συντάσσεται η αποδεικτική παράγραφος μπορεί να παραμείνει στο απλό "ότι αναπτύσσεται με συλλογισμό, με ένα από τα είδη συλλογισμού".

-Τελική δηλαδή πρότασή μου είναι η φράση Α ότι η παράγραφος αναπτύσσεται με λεπτομέρειες, επεξηγήσεις, κτλ, να διατυπωθεί για κάθε περίπτωση διαφορετικά, και συγκεκριμένα:
-Για την περιγραφική παράγραφο "ότι αναπτύσσεται με τα μέρη του αντικειμένου που θα περιγράψουμε και με αναφορά των χαρακτηριστικών τους, και όσον αφορά τις διαδικασίες, αναπτύσσεται με αναφορά των φάσεών τους".
- Για την αφηγηματική παράγραφο "ότι αναπτύσσεται με οτιδήποτε υπάγεται στη δράση του υποκειμένου, ή προκειμένου για αφήγηση διαδικασίας ότι αναπτύσσεται με την παράθεση μιας ή περισσότερων φάσεων της διαδικασίας και των αποτελεσμάτων που φέρνει η διαδικασία ή οι φάσεις της.
- Τέλος για την αποδεικτική παράγραφο΄"ότι αναπτύσσεται με συλλογισμό", και παραπέρα "ότι για να καταρτίσουμε ένα συλλογισμό και να οδηγηθούμε σε συμπέρασμα χρησιμοποιούμε ως προκείμενες είτε αιτιολογήσεις, είτε παραδείγματα, είτε προκείμενες που βρίσκουμε από "σύγκριση και αντίθεση", από αίτια, από  αποτελέσματα, από διαίρεση. Είτε (προσθέτω:) ότι χρησιμοποιούμε ως προκείμενες συμπεράσματα από προηγούμενους συλλογισμούς μας.*
===========
* Το ότι χρησιμοποιούμε ως προκείμενες συμπεράσματα από προηγούμενους συλλογισμούς μας, το αναφέρει η θεωρία. Το αναφέρει σε άλλα σημεία, αλλά δεν το συμπεριλαμβάνει στη φράση Α. Ίσως λέγοντας στη φράση Α ότι η παράγραφος αναπτύσσεται και με αναλογία, με επιχείρημα, με συλλογισμό, να εννοεί ότι αναπτύσσεται με συμπεράσματα από προηγούμενες αναλογίες, επιχειρήματα και, γενικά, συλλογισμούς  που έχουμε κάνει. Πάντως, το γεγονός είναι ότι δεν το διατυπώνει σωστά.
=============

  Τα ιστολόγιά μου

5) Ο ορισμός και η διαίρεση


-Η θεωρία δομής αναφέρει στη φράση Α ότι εκτός των άλλων μεθόδων "η παράγραφος αναπτύσσεται με ορισμό, ή με διαίρεση . . .".
-Α) Πράγματι, μια παράγραφος μπορεί να περιλαμβάνει έναν ορισμό. Ο ορισμός, που γράφουμε στην έκθεση λυκείου, ΕΙΝΑΙ ΣΤΗΝ ΟΥΣΊΑ ΕΝΑ ΣΥΜΠΈΡΑΣΜΑ και μπορεί να εμφανιστεί με διάφορους τρόπους. Εδώ πρέπει να αναφέρουμε αρχικά τους δυο κυριότερους, αυτούς δηλαδή που θα μεταχειριστεί στο κείμενό του ένας μαθητής, ή που θα συναντήσει σε ένα σχολικό κείμενο.
-Πρώτη περίπτωση είναι να αναφέρουμε τον ορισμό μιας έννοιας (μιάς λέξης, ενός όρου) χωρίς να πούμε κανένα παράδειγμα. Πχ " κατανάλωση είναι η χρησιμοποίηση αγαθών και υπηρεσιών που παράγουν άλλοι".
-Δεύτερη περίπτωση είναι να αναφέρουμε και παραδείγματα. Πχ "κατανάλωση είναι η χρησιμοποίηση αγαθών και υπηρεσιών που παράγουν άλλοι. Παράδειγμα το να φάμε ψωμί, να ντυθούμε με ρούχα και παπούτσια,να πάμε ταξίδι με ένα λεωφορείο, πλοίο κτλ, να μας εξετάσει ένας γιατρός και πάρα πολλές άλλες παρόμοιες ικανοποιήσεις και εξυπηρετήσεις που δεχόμαστε".
-Αυτοί οι δυο τρόποι ορισμού είναι ο καθένας τους και από ένας συλλογισμός. Ο πρώτος ατελής συλλογισμός, δηλαδή συμπέρασμα χωρίς να παρατίθενται προκείμενες, ενώ ο δεύτερος τέλειος συλλογισμός, όπου με άλλα λόγια παρατίθενται και προκείμενες (στην περίπτωση αυτή παραδείγματα).
- Θέλω να πω ότι ο ορισμός που κάνει ένας μαθητής ή που συναντάει σε ένα σχολικό κείμενο είναι πάντοτε ένας συλλογισμός.(Αυτό θα μας χρειαστεί, γιατί σε άλλη ανάρτηση θα υποστηρίξω ότι ένας είναι μόνον ο τρόπος που αναπτύσσεται μια αποδεικτική παράγραφος: ο συλλογισμός, πράγμα που είπε και ο Αριστοτέλης στα Αναλυτικά του).
-(Τώρα παρενθετικά να πούμε και τα εξής: ΤΑ ΕΙΔΗ ΤΟΥ ΟΡΙΣΜΟΥ είναι πολλά και διάφορα και δεν μπορούν να μπουν όλα σε ένα καλούπι. Κάτι τέτοιο λέει η Σοβιετική εγκυκλοπαίδεια αλλά και άλλες. Για παράδειγμα ο ορισμός "να, αυτό είναι το φεγγάρι" που λέμε σε ένα παιδί, είναι δεικτικός και μάλλον ανήκει στον δηλωτικό λόγο - έναν λόγο που δεν έχει εξεταστεί με ένταση από τη διανόηση, ίσως επειδή είναι συνήθως πολύ μικρός και δεν συναντιέται σε έκταση σε κείμενα. Οι ερευνητές έχουν καταλήξει τώρα τελευταία, εξάλλου, στο ότι υπάρχει και ένα είδος ορισμού που τον ονομάζουν "συμβατικό" και που τον χρησιμοποιούν πολύ οι επιστήμονες στα βιβλία τους. Λέει πχ ένας επιστήμονας σε ένα σύγγραμμά του "ορίζω ότι με το χψ+ ω στη νιοστή θα εννοώ στο παρόν σύγγραμμά μου τη βαλλιστική ορμή του τάδε πυραύλου. Επομένως, όπου συναντάτε αυτή τη φράση θα εννοείτε αυτό που ορίζω". Τέτοια είδη ορισμών δεν πρόκειται βέβαια να συναντήσει ένας μαθητής/τρια, ας τα αντιπαρέρθουμε επομένως και ας τονίσουμε εκείνα που του χρειάζονται σήμερα, (πράγμα που κάναμε παραπάνω). Αύριο, αν πάει σε πανεπιστημιακή σχολή μάλλον θα τον απασχολήσουν και όλα τα άλλα).

Β) Με διαίρεση: Εδώ πρέπει να διευκρινίσουμε τα εξής: Μια (αποδεικτική) παράγραφος δεν αναπτύσσεται με διαίρεση αλλά με στοιχεία που προέρχονται από διαίρεση. Πχ διαιρώ την ποίηση σε επική, λυρική, δραματική και λέω στην παράγραφό μου: Η ποίηση χωρίζεται σε τρία μέρη: σε επική, σε λυρική και σε δραματική. Ή λέω απλώς ότι: η ποίηση χωρίζεται σε επική, σε λυρική και σε δραματική. Ή λέω ότι, η ποίηση μπορεί να χωριστεί σε . . .
-Θέλω να πω ότι η παράγραφος δεν αναπτύσσεται με διαίρεση αλλά με έναν συλλογισμό όπου η διαίρεση προσφέρει στοιχεία για να σχηματιστεί αυτός ο συλλογισμός.

=============

  Τα ιστολόγιά μου

4) Τα παραδείγματα, οι αιτιολογήσεις κτλ


-Διευκρινίσαμε στις προηγούμενες αναρτήσεις ότι: α) καμιά παράγραφος δεν αναπτύσσεται με επεξηγήσεις β) ότι η περιγραφική παράγραφος αναπτύσσεται με τα μέρη του αντικειμένου και με τα χαρακτηριστικά τους [κάτι που δεν το αναφέρει η θεωρία δομής των παραγράφων] και γ) ότι τον όρο λεπτομέρειες πρέπει να τον χρησιμοποιούμε μόνον για το πώς αναπτύσσεται η αφηγηματική παράγραφος, ότι δηλαδή αναπτύσσεται με λεπτομέρειες και σαν τέτοιες να θεωρούμε οτιδήποτε υπάγεται στο ρήμα της παραγράφου, ρήμα που δείχνει δράση ή ενέργεια.
- Ερχόμαστε τώρα να διευκρινίσουμε άλλα ζητήματα πολύ σημαντικά, γιατί ταλανίζουν τους φιλόλογους και την επιθυμία τους να διδάξουν στους μαθητές τους κατανοητά και απλά το πώς αναπτύσσεται η παράγραφος. Τα ζητήματα αυτά έχουν σχέση αποκλειστικά και μόνον με το πώς αναπτύσσεται (ή οργανώνεται/ δομείται/ κατασκευάζεται/ συντάσσεται) η αποδεικτική παράγραφος.
-Θα απαντήσουν επιπλέον στα ερωτήματα τι είναι αιτιολόγηση, τι είναι παράδειγμα, τι ρόλο διαδραματίζει στην κατάρτιση ενός συλλογισμού η σύγκριση και αντίθεση, η διαίρεση, τα αίτια, τα αποτελέσματα. Και τέλος μήπως ο ορισμός, η αναλογία, το επιχείρημα και ο συλλογισμός, δεν είναι το καθένα τους παρά συλλογισμός; Ξεκινάμε λοιπόν:

-Κάθε συλλογισμός αποτελείται από δυο βασικά μέρη, από δυο στοιχεία, από δυο σύνολα θα έλεγαν οι μαθηματικοί. Το ένα είναι οι αποδεικτικές προτάσεις (οι προκείμενες όπως τις ονομάζει η Λογική) και το άλλο το συμπέρασμα. Ή το αντίστροφο, δηλαδή από το συμπέρασμα και από τις αποδεικτικές προτάσεις.
- Οι αιτιολογήσεις αποτελούν το ένα μέρος του συλλογισμού, δηλαδή την αποδεικτική ή τις αποδεικτικές που χρειάζονται για να βγει το συμπέρασμα, δηλαδή το δεύτερο μέρος του συλλογισμού.
-Το ίδιο και το παράδειγμα/ παραδείγματα. Αποτελούν τις προκείμενες (τις αποδεικτικές προτάσεις).* -Η σύγκριση και αντίθεση μας δίνει τις προκείμενες με βάσει τις οποίες βγάζουμε ένα συμπέρασμα.
-Τα αίτια: μας σπρώχνουν να σκεφθούμε και να συγκεντρώσουμε τους λόγους (προκείμενες) γιατί συμβαίνει αυτό ή εκείνο, ή γιατί υπάρχει αυτή ή εκείνη η κατάσταση.
-Τα αποτελέσματα:  Η έννοια "αποτελέσματα" μας σπρώχνει να βρούμε τι συμβαίνει, εάν αυτό που συμβαίνει είναι καλό ή κακό για τα άτομα και, ιδίως, την κοινωνία (να βρούμε προκείμενες).

- Ώστε όταν λέμε ότι η παράγραφος αναπτύσσεται με αιτιολόγηση, με παραδείγματα**, με σύγκριση και αντίθεση, με αίτια και αποτελέσματα, εννοούμε ότι αυτά τα στοιχεία είναι ή μας παρέχουν τις αναγκαίες προκείμενες, ή μας βοηθάνε να βρούμε προκείμενες, για να βγάλουμε ένα συμπέρασμα, για να σχηματίσουμε έναν συλλογισμό.

-Στην επόμενη ανάρτηση θα δούμε τα όσα αφορούν τα υπόλοιπα που λέει η θεωρία για το πώς αναπτύσσεται ή οργανώνεται ή δομείται ή κατασκευάζεται ή συντάσσεται μια (αποδεικτική) παράγραφος.

========
* [Ο Αριστοτέλης λέει στη Ρητορική του ότι τα παραδείγματα χρησιμοποιούνται για να κάνουμε επαγωγικούς συλλογισμούς Θα πω όμως ότι μετά τόση γνώση που συσσωρεύθηκε μετά τον Αριστοτέλη, τα παραδείγματα τα χρησιμοποιούμε για να κάνουμε όχι μόνο επαγωγικούς αλλά και παραγωγικούς συλλογισμούς Έτσι πχ σχηματίζω την εξής αποδεικτική παράγραφο :"Βία υπήρχε πάντα, παράδειγμα στην αρχαιότητα ήταν η δουλεία, στον μεσαίωνα η ιερά εξέταση και από εκεί και πέρα μέχρι σήμερα ο αποικισμός, ναζισμός, οι πόλεμοι που δεν έλειψαν ποτέ,οι σφαγές πληθυσμών κτλ". Εδώ τα παραδείγματα χρησιμοποιήθηκαν για παραγωγικό συλλογισμό, δηλαδή ως προκείμενες, ως αποδεικτικές προτάσεις].
** -(Ας σημειωθεί εξάλλου εδώ παρενθετικά ότι, πολλές φορές μιαν αιτιολόγηση μπορούμε να τη μετασχηματίσουμε σε παράδειγμα ή το αντίστροφο ένα παράδειγμα σε αιτιολόγηση: πχ α) βία υπήρχε πάντα γιατί στην αρχαιότητα υπήρχε με τη μορφή της δουλείας, στον μεσαίωνα. . κτλ, ή  β) βία υπήρχε πάντα όπως μαρτυρεί το παράδειγμα της δουλείας στην αρχαιότητα, το παράδειγμα της ιεράς εξέτασης στο μεσαίωνα. . κτλ).

=============

  Τα ιστολόγιά μου

3) Οι επεξηγήσεις


-Το λεγόμενο από τη θεωρία ότι η παράγραφος αναπτύσσεται με επεξηγήσεις νομίζω ότι είναι λάθος. Οι επεξηγήσεις έχουν να κάνουν με την κατανόηση από τον αναγνώστη μιας λέξης (ενός όρου) που χρησιμοποιήσαμε σε κάποια από τις προτάσεις της παραγράφου μας. Δεν έχουν να κάνουν με τη συλλογιστική πορεία που ακολουθούμε στην παράγραφο. Οι επεξηγήσεις πάντοτε μπορούν να λείψουν από μια παράγραφο,απλά τότε ο αναγνώστης της παραγράφου μας ίσως να μην την κατανοήσει. Ένας άλλος αναγνώστης που γνωρίζει τη σημασία της λέξης όμως, θα κατανοήσει την παράγραφο. Άρα, οι επεξηγήσεις δεν είναι απαραίτητο και αναντικατάστατο μέρος μιας παραγράφου, άρα μπορούν να λείψουν. Ασφαλώς βέβαια και πρέπει να βάζουμε επεξηγήσεις γιατί μας ενδιαφέρει ο αναγνώστης να κατανοεί την παράγραφό μας, αυτό όμως δεν σημαίνει "ανάπτυξη της παραγράφου με επεξηγήσεις".
(Μια επεξήγηση βέβαια μπορεί να αφορά την κατανόηση του νοήματος μιας πρότασης που γράψαμε στην παράγραφό μας και όχι απλά και μόνο μιας λέξης. Και σ' αυτή την περίπτωση μπορούν να λείψουν οι επεξηγήσεις, για τον ίδιο λόγο που αναφέρθηκε προηγουμένως: γιατί δηλαδή ένας άλλος αναγνώστης, ίσως πιο ώριμος,μπορεί να κατανοήσει το νόημα της πρότασης).

=============

  Τα ιστολόγιά μου

2) Ο όρος "λεπτομέρειες"

-Τον όρο λεπτομέρειες μπορούμε να τον διατηρήσουμε μόνον για την αφηγηματική παράγραφο όπου θα εννοούμε ως λεπτομέρειες ό,τι υπάγεται στο ρήμα που δείχνει δράση ή ενέργεια. Πχ α) ο τάδε πήγε στην Αθήνα. Η φράση "στην Αθήνα" είναι σ' αυτήν την υποθετική παράγραφο οι λεπτομέρειες. β) από τα νερά της βροχής ο βράχος κατολίσθησε στο δρόμο. Όπου η φράση "στο δρόμο" είναι εδώ λεπτομέρειες.
- Για την περιγραφική παράγραφο αντί για λεπτομέρειες πρέπει να μιλάμε ή α) όταν περιγράφουμε υλικό αντικείμενο, για χαρακτηριστικά των μερών του αντικειμένου και να λέμε ότι "η περιγραφική παράγραφος αναπτύσσεται με τα μέρη του αντικειμένου και με τα χαρακτηριστικά τους", ή β) όταν περιγράφουμε μια διαδικασία, ότι "η περιγραφική παράγραφος αναπτύσσεται αναφέροντας τις κυριότερες φάσεις της διαδικασίας και τα αποτελέσματά τους".
-Τον όρο λεπτομέρειες εξάλλου δεν μπορούμε με κανέναν τρόπο να τον χρησιμοποιήσουμε για την αποδεικτική παράγραφο, γιατί η αποδεικτική παράγραφος αναπτύσσεται με προκείμενες, με αποδεικτικές δηλαδή προτάσεις.
-Κατά συνέπεια προτείνω ο όρος λεπτομέρειες να χρησιμοποιείται μόνον για την αφηγηματική παράγραφο και να λέμε πλέον ότι "η αφηγηματική παράγραφος αναπτύσσεται με λεπτομέρειες, με οτιδήποτε δηλαδή υπάγεται στο ρήμα που δείχνει δράση, ή απλώς ενέργεια".

ΠΡΟΣΘΗΚΗ 28/12/2011 Τα όσα αναφέρω για τις "λεπτομέρειες" είναι βέβαια σωστά. Επειδή όμως έχει καθιερωθεί να λέγεται ότι η παράγραφος αναπτύσσεται και με ''λεπτομέρειες'' δεν είναι εύκολο να αλλάξει πλέον η θεωρία μια και έχει επικρατήσει από το 1960, που εισήχθηκε αυτός ο γενικόλογος και αποτυχημένος όρος . Προτείνω, λοιπόν όπως λέω και στα προηγούμενα, να διευκρινιστεί ότι α) όταν λέμε ότι μια περιγραφική παράγραφος αναπτύσσεται με λεπτομέρειες, εννοούμε ως λεπτομέρειες τα μέρη του αντικειμένου που περιγράφουμε και τα χαρακτηριστικά αυτών των μερών. Β) όταν λέμε ότι η αφηγηματική παράγραφος αναπτύσσεται με λεπτομέρειες, εννοούμε ως λεπτομέρειες οτιδήποτε υπάγεται στο ρήμα. Γ) τρίτο και πολύ βασικό: όταν λέμε ότι αποδεικτική παράγραφος αναπτύσσεται με λεπτομέρειες εννοούμε ότι αναπτύσσεται με προκείμενες, με βάση τις οποίες βγάζουμε το συμπέρασμα. Στην αποδεικτική δηλαδή παράγραφο που αναπτύσσεται, όπως ξέρουμε όλοι μας, με προκείμενες, η έννοια προκείμενες έχει παραμεριστεί και εξαφανιστεί και έχει αντικατασταθεί από τον όρο λεπτομέρειες. Και πρέπει να επανέλθει η έννοια προκείμενες έστω σαν διευκρίνιση του τι εννοούμε εκεί με τον όρο λεπτομέρειες. Το ίδιο ισχύει και για τους λόγους πειθώ και στοχαστικό, που είναι συγγενικοί του αποδεικτικού λόγου.   

=============

  Τα ιστολόγιά μου

 

1) Ανάπτυξη/ Οργάνωση παραγράφου


ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΜΠΛΟΚ ΑΦΟΡΑ ΤΟΥΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΒΛΕΠΕΙ ΣΤΟ ΝΑ ΤΟΥΣ ΠΑΡΑΚΙΝΉΣΕΙ ΣΕ ΕΝΑΝ ΕΠΑΝΕΛΕΓΧΟ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΚΑΙ ΣΕ ΜΙΑ ΠΙΟ ΣΩΣΤΗ ΔΙΑΤΎΠΩΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΘΕΜΑ ΠΟΥ ΘΙΓΕΙ

-Η θεωρία δομής μιλάει για τον τρόπο ή τρόπους που αναπτύσσουμε μια παράγραφο και λέει τη φράση "με λεπτομέρειες, με επεξηγήσεις, με ορισμό με διαίρεση,με παραδείγματα, με αιτιολόγηση, με αίτια και αποτελέσματα, με σύγκριση και αντίθεση,με αναλογία, με επιχείρημα, με συλλογισμό ή με συνδυασμό αυτών των μεθόδων".
-Η φράση αυτή είναι πολύ παλιά και περιέχει ασάφειες και ταυτολογίες. Στη σημερινή εποχή των υπολογιστών πρέπει να διευκρινίσουμε τα όσα μας λέει, να την απλοποιήσουμε,να την κάνουμε πιο κατανοητή και κυρίως πιο κοντά στην αλήθεια και επομένως πιο εύχρηστη.
-Καταρχήν τι θα πει ο όρος "λεπτομέρειες"; Είναι ένας όρος πολύ γενικός που περιλαμβάνει τα πάντα. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η παράγραφος αναπτύσσεται με λεπτομέρειες και αυτό θα αρκούσε και δεν θα χρειάζονταν όλα τα υπόλοιπο που αναφέρει η φράση (ας την ονομάσω Α για να μπορώ στις επόμενες αναρτήσεις να αναφέρομαι περιληπτικά σ΄αυτήν).
=============

  Τα ιστολόγιά μου